Terapia mowy w chorobie Parkinsona

Zaburzenia mowy to jeden z wielu objawów choroby Parkinsona, dotyka około 75 proc. chorych. Zmiana, zniekształcenie i osłabienie funkcji mowy następuje głównie na skutek zwiększenia napięcia mięśni krtani i osłabienia ich aktywności. Może być też wynikiem zaburzenia funkcjonowania strun głosowych, zbytniego napięcia mięśni twarzy i zmniejszenia pojemności płuc. Trudności z komunikacją wynikają również z powodu osłabionej koncentracji i zaburzeń pamięci. Dodatkowo chorzy, na skutek unikania mówienia, zapominają słowa i tracą umiejętność poprawnego ich wykorzystania.

Zaburzenia mowy w chorobie Parkinsona mogą być leczone farmakologicznie, za pomocą zabiegów neurochirurgicznych lub dzięki terapii logopedycznej. Dla wielu chorych terapia jest kolejnym, dodatkowym zadaniem, któremu muszą sprostać, aby zatrzymać bądź spowolnić postępowanie choroby. Mimo obciążenia trudnymi objawami trzeba znaleźć w sobie siłę na podjęcie walki o sprawny aparat mowy.

Problemy z mową mogą narastać pomimo terapii, jednak podjęcie jej potrafi znacznie ten proces opóźnić. Ćwiczenia nie sprawią, że chory odzyska wcześniejszą sprawność mówienia, ale poprawią jego wymowę, a tym samym umożliwią lepszą komunikację. Aby przyniosły korzyść, trzeba je zacząć najszybciej jak to możliwe i wykonywać codziennie. Postęp choroby powoduje, że mowa staje się bełkotliwa. Brak jakiejkolwiek terapii może spowodować, że zrozumienie chorego będzie zupełnie niemożliwe.

Na skutek narastających problemów z wysłowieniem się i wobec objawów niezrozumienia przez innych, chorzy często rezygnują z prób komunikacji. Wolniejsze tempo, przerwy w mówieniu, cichy głos, monotonność w wymowie, niewyraźne mówienie – to wszystko sprawia, że komunikacja jest utrudniona. To rodzi się niechęć do podejmowania wysiłku rozmowy. Potęguje to stres, którego doświadcza chory widząc u swojego rozmówcy zniecierpliwienie czy nawet brak chęci zrozumienia. Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym unikaniu relacji społecznych jest depresja. Mimo tak wielu przeszkód, unikanie mówienia to najgorsze, co chory może dla siebie zrobić. Komunikacja z innymi jest bardzo ważna nie tylko jako ćwiczenie mowy. Dzięki niej chory może wyrażać swoje potrzeby i emocje oraz otrzymać wsparcie. Póki się komunikujemy bierzemy czynny udział w życiu, zrezygnowanie z tego oznacza wycofanie się z życia.

Najważniejszy w terapii jest aspekt psychologiczny. Poczucie wartości, sprawczości i autonomii jest u chorych obniżone, dlatego podejmowanie działania, jest szansą na odzyskanie poczucia wiary we własne możliwości. Sukcesem jest już samo podjęcie działania. Chory nigdy nie będzie mówił tak jak przed chorobą, ale regularne ćwiczenia mowy znacznie ją poprawią, co będzie odczuwalne przez niego samego. I to jest najlepszą motywacją oraz nagrodą za trud pracy.

Ćwiczeń usprawniających motorykę narządów mowy, których efektem jest większa jej wyrazistość, najlepiej nauczyć się pod okiem logopedy. Potem można wykonywać je samodzielnie w domu, a od czasu do czasu konsultować z terapeutą w celu sprawdzenia poprawności ich wykonywania.

Ćwiczenia zwiększające zasób słów i łatwość ich adekwatnego wykorzystywania, od początku można robić samodzielnie w domu.
• Są to wszelkie intelektualne czynności związane z mową, np. rozwiązywanie krzyżówek, których efektem ubocznym jest wzrost koncentracji uwagi.
• Poprawieniu koncentracji sprzyjają również gry w skojarzenia, poszukiwanie synonimów i antonimów słów, tworzenie rymów.
• Utrzymywaniu zasobu słów i ich prawidłowego użycia w określonym kontekście pomaga rozmawianie na interesujące tematy, dyskutowanie np. o obejrzanym filmie, przeczytanej książce, przywoływanie miłych wspomnień i opowiadanie o nich.

Ćwiczenia mięśni twarzy rozluźniające mięśnie mimiczne:
– zmarszcz i rozluźnij kolejno: brwi, nos, wargi,
– nabierz powietrze do policzków, przytrzymaj i wypuść
– nabierz powietrza do policzków i przesuwaj je z jednego policzka do drugiego.
– poruszaj żuchwą na boki
– rób śmieszne miny do lusterka
– wykonaj delikatny masaż twarzy
– głośno i wyraźnie wypowiadaj samogłoski

Ćwiczenia języka, warg i żuchwy:
– nabierz powietrza i przesuwaj je nad górną i dolna wargę
– naprzemiennie kładź górną wargę na dolnej, a dolną na górnej
– naprzemiennie uśmiechaj się i składaj usta w dzióbek
– uśmiechaj się lewą, a potem prawą stroną twarzy
– naprzemiennie wysuwaj język w kierunku języka i brody
– precyzyjnie dotykaj językiem kącików ust
– rób językiem ruchy okrężne wokół warg
– cmokaj przy wysuniętych i zaokrąglonych wargach
– ruszaj żuchwą w lewo i w prawo, do maksymalnego położenia w każda stronę
– opuszczaj dolną żuchwę mocno w dół
– wysuwaj żuchwę mocno do przodu

Ćwiczenia oddechowe zwiększające pojemność płuc:
– dmuchaj na płomień świecy, ale jej nie gaś. Powtórz kilka razy po czym silnym dmuchnięciem zgaś płomień
– dmuchaj przez słomkę zanurzoną w płynie
– rób normalny wdech i dłuższy wydech, podczas wydechu możesz liczyć do 10

Ćwiczenia fonacyjne, usprawniające koordynację oddechu i dźwięczności głosu:
– czytanie na głos, powolne i wyraźne
– przez 10-2- sekund głośno mówimy głoskę A
– nuć głoskę O
– licz na głos stopniowo zwiększając ton głosu, potem dalej licząc powoli ściszaj głos, następnie na przemian wzmacniaj i ściszaj głos ciągle licząc

Ćwiczenia artykulacyjne: pomagają mówić wyraźniej,
– wykrzykuj krótkie słowa: hej! tak! nie!
– ćwicz wymowę dwu- i trzysylabowych słów
– potem ćwicz wymowę dłuższych słów
– ćwicz wypowiadanie krótkich zdań
– czytaj na głos krótkie teksty
– opowiadaj, mów do innych i pytaj, czy twoja wypowiedź była dla nich zrozumiała

Ćwiczenia prozodii: pomagają usprawnić melodyjność i intonację
– inscenizuj czytany dialog lub fragment tekstu
– czytaj krótkie teksty z zachowaniem odpowiedniej intonacji
– ćwicz wyrażanie emocji za pomocą krótkich zdań (Jakie piękne! Wspaniale! Naprawdę? itp.)
– czytaj na głos z zachowaniem odpowiedniej intonacji i poproś o ocenę osoby słuchającej.

Bibliografia:
M. Rudzińska, I. Gatkowska, E. Mirek, A. Szczudlik, Choroba Parkinsona Leczenie farmakologiczne i rehabilitacja, Kraków, 2007 r.
T. Lewicka, A. Rodzeń, Ćwiczenia rehabilitacyjno-logopedyczne dla osób z chorobą Parkinsona, Warszawa 2006.
Jarosław Sławek (red.), Mam chorobę Parkinsona – poradnik dla chorych i ich rodzin, Gdańsk 2010

Dodaj komentarz