Co to jest choroba Parkinsona, jak często występuje i jakie są kryteria rozpoznania?

Choroba Parkinsona jest jedną z najczęstszych chorób zwyrodnieniowych układu nerwowego. Wiele tych schorzeń trudno leczyć lub też żadne leczenie nie jest skuteczne. Jednak — w przeciwieństwie do innych schorzeń należących do tej grupy — w chorobie Parkinsona właściwie dobrana terapia umożliwia jeszcze przez wiele lat aktywne codzienne funkcjonowanie, a często również pracę zawodową.

Najważniejszy proces odpowiedzialny za wystąpienie objawów choroby Parkinsona to postępujące uszkodzenie i zanik komórek nerwowych w niewielkim obszarze mózgu człowieka, nazywanym istotą czarną. Jest ona zlokalizowana w śródmózgowiu, części pnia mózgu (czyli bardzo głęboko, w pobliżu środka mózgu), a swoją nazwę zawdzięcza melaninie (neuromelaninie) — czarnemu barwnikowi zgromadzonemu w komórkach nerwowych. Istota czarna produkuje substancję zwaną dopaminą. Dopamina jest dostarczana do prążkowia (najważniejszej, ze względu na chorobę Parkinsona, części mózgu pobierającej dopaminę) oraz innych obszarów mózgu. Zmniejszenie produkcji, a w konsekwencji — zawartości, dopaminy w mózgu powoduje wystąpienie objawów ruchowych choroby Parkinsona. Należy pamiętać, że również u osób zdrowych z wiekiem zmniejsza się liczba komórek istoty czarnej produkujących dopaminę (z każdą dekadą ubywa ich 5–10%), jednak do ujawnienia się objawów choroby Parkinsona dochodzi do piero wtedy, gdy liczba komórek produkujących dopaminę zmniejszy się o około 50% i produkowane będzie jedynie około 20% dopaminy.

Schorzenie to — dziś nazywane chorobą Parkinsona — prawdopodobnie występowało już w czasach starożytnych, jednak jego pierwszy medyczny opis pochodzi dopiero z 1817 roku. Jego autorem jest James Parkinson — angielski lekarz, który zapisał swoje obserwacje w słynnej rozprawie pt. An Essay on the Shaking Palsy (Esej o drżączce poraźnej).

Częstość występowania

Choroba Parkinsona należy do częstych chorób układu nerwowego. Szacuje się, że w klimacie umiarkowanym, u osób rasy białej (dane te można odnieść również do Polski) częstość jej występowania wynosi 120–180 osób na 100 000 mieszkańców. W grupie wiekowej powyżej 65. roku życia na chorobę Parkinsona cierpi 1 osoba na 100, natomiast w populacji jeszcze starszej, obejmującej osoby powyżej 85. roku życia, schorzenie to występuje częściej, bo u 5 osób na 100. Pierwsze objawy choroby u osób przed 40. rokiem życia pojawiają się jedynie u 5–10% pacjentów. Mimo że nie przeprowadzono dokładnych badań epidemiologicznych, można przyjąć, że w Polsce żyje 60–80 tys. osób z tym schorzeniem.

Jak wspomniano, choroba Parkinsona najczęściej rozpoczyna się między 50. a 60. rokiem życia. Średni wiek zachorowania to 58 lat. Bardzo szybki postęp w medycynie powoduje, że obecnie skutecznie leczy się choroby uznawane wcześniej za nieuleczalne (np. zapalenie płuc czy choroby układu krążenia), zatem pacjenci dożywają siódmej dekady życia, czyli wieku, w którym rozpowszechnienie choroby Parkinsona jest największe. Jeśli zatem średnia długość życia się wydłuża, to w społeczeństwie przybywa i będzie przybywać pacjentów z chorobą Parkinsona. Warto dodać, że mężczyźni chorują nieco częściej niż kobiety.

Kryteria rozpoznania

Chorobę Parkinsona rozpoznaje się przede wszystkim na podstawie badania klinicznego przeprowadzanego przez lekarza. Lekarz swoją diagnozę musi oprzeć na wytycznych, czyli określeniu tego, które objawy choroby są najważniejsze i muszą występować, aby można było rozpoznać chorobę Parkinsona. Wytyczne te określa się mianem kryteriów diagnostycznych. Najczęściej stosowane kryteria diagnostyczne w chorobie Parkinsona opracowała brytyjska grupa ekspertów w tak zwanym Banku Mózgu Pacjentów z Chorobą Parkinsona Zjednoczonego Królestwa (United Kingdom Parkinson’s Disease Society brain bank diagnostic criteria for Parkinson’s disease).

Do rozpoznania choroby Parkinsona niezbędnie jest stwierdzenie spowolnienia ruchowego (warunkiem rozpoznania choroby Parkinsona nie jest zatem występowanie drżenia!) oraz dodatkowo przynajmniej jednego z następujących objawów: sztywności mięśniowejdrżenia spoczynkowego oraz zaburzeń stabilności postawy ciała (te ostatnie nie mogą być spowodowane zaburzeniami widzenia, zaburzeniem czynności błędnika, móżdżku czy zaburzeniami czucia ułożenia).

Kryteria dodatkowe, potwierdzające chorobę Parkinsona, to:

  • pojawienie się objawów po jednej stronie ciała — jednostronny początek choroby;
  • stała obecność drżenia spoczynkowego (drżenie parkinsonowskie);
  • postępujący przebieg choroby;
  • utrzymujące się, mimo postępu choroby, większe nasilenie objawów po jednej stronie ciała (po tej samej, po której ujawniły się po raz pierwszy);
  • znaczna poprawa stanu pacjenta po podaniu lewodopy;
  • utrzymująca się co najmniej przez 5 lat reakcja na leczenie lewodopą;
  • ponad 10-letnia obserwacja pacjenta przez neurologa (zwłaszcza parkinsonologa), stwierdzającego typowy przebieg choroby.

Stwierdzenie trzech lub więcej dodatkowych kryteriów pozwala z bardzo dużym prawdopodobieństwem rozpoznać chorobę Parkinsona. Natomiast rozpoznanie jest wątpliwe, jeśli w czasie długoletniej obserwacji przebiegu choroby:

  • cofną się wszystkie objawy lub ich część i choroba nie będzie postępować;
  • objawy występują tylko po jednej stronie ciała (mimo 3 lub więcej lat trwania choroby);
  • występują objawy dodatkowe, niecharakterystyczne dane z wywiadu lub istotne zmiany w badaniach obrazowych (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny).

W takim przypadku w rozpoznaniu lekarz musi wziąć pod uwagę inne choroby przypominające chorobę Parkinsona.

Autor: Dr Agata Gajos
Informacja pochodzi z książki „Mam chorobę Parkinsona pod redakcją prof. Jarosława Sławka. Udostępniony dzięki uprzejmości wydawnictwa Via Medica:

 

 

Logo Ikamed

Dodaj komentarz